ความรู้ · จิน · เยเนเวอร์ · ประวัติสุรา

จิน จากยาพื้นบ้านดัตช์สู่เครื่องดื่มหรู


ภาพประกอบเครื่องกลั่นทองแดงสมัยใหม่พร้อมตะกร้าสมุนไพร และจูนิเปอร์เบอร์รี เมล็ดผักชี และเปลือกส้มแห้ง วัตถุดิบของจิน

จิน (Gin) ที่เราคุ้นเคยกันในปัจจุบันผ่านมือบาร์เทนเดอร์ระดับโลก แท้จริงแล้วมีจุดเริ่มต้นที่ห่างไกลจากความหรูหราอย่างสิ้นเชิง เพราะต้นกำเนิดของมันคือยาพื้นบ้านของเนเธอร์แลนด์ที่ใช้รักษาอาการปวดท้องและโรคไตมานานหลายร้อยปีก่อนจะกลายมาเป็นเครื่องดื่มยอดนิยมทั่วโลก

จุดเริ่มต้นจากสรรพคุณทางยาของลูกจูนิเปอร์

ย้อนไปถึงปี ค.ศ. 1266 นักเขียนชาวเฟลมิชชื่อยาค็อบ ฟาน มาร์ลันต์ ได้บันทึกถึงการใส่ลูกจูนิเปอร์ลงในสุรากลั่นเป็นครั้งแรกเท่าที่มีการค้นพบ ต่อมาในปี ค.ศ. 1522 แพทย์ชาวแอนต์เวิร์ปชื่อฟิลิปปุส เฮอร์มันนี ได้ตีพิมพ์สูตรเยเนเวอร์ (jenever) อย่างเป็นทางการเป็นครั้งแรก โดยมีจุดประสงค์เพื่อใช้เป็นยา ไม่ใช่เครื่องดื่มเพื่อความบันเทิงแต่อย่างใด เหตุผลที่ต้องใส่ลูกจูนิเปอร์ลงไปเป็นเพราะสุรากลั่นจากหม้อกลั่นในยุคนั้นมีรสชาติที่ไม่น่าดื่มนัก สมุนไพรอย่างจูนิเปอร์จึงถูกใช้เพื่อกลบกลิ่นและรสที่ไม่พึงประสงค์ ควบคู่ไปกับความเชื่อด้านสรรพคุณทางยา

เกร็ดความรู้ที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้ ทหารอังกฤษคือผู้นำเยเนเวอร์ข้ามช่องแคบ

ในช่วงสงครามสามสิบปีและสงครามอื่น ๆ ที่อังกฤษเข้าไปมีส่วนร่วมในแผ่นดินต่ำ (Low Countries) ทหารอังกฤษที่ไปรบในพื้นที่เนเธอร์แลนด์และเบลเยียมได้พบกับเยเนเวอร์ และนำกลับไปยังอังกฤษด้วย คำว่า "geneva" ที่ชาวอังกฤษใช้เรียกเครื่องดื่มนี้ จึงเป็นการออกเสียงเพี้ยนมาจากคำว่า jenever นั่นเอง ซึ่งภายหลังก็ถูกย่อให้สั้นลงจนกลายเป็นคำว่า "gin" ที่เราใช้กันในปัจจุบัน นี่จึงเป็นที่มาที่แท้จริงของคำว่าจิน ไม่ได้เกี่ยวข้องกับเมืองเจนีวาในสวิตเซอร์แลนด์แต่อย่างใดตามที่หลายคนอาจเข้าใจผิด

ที่มาของสำนวน Dutch Courage ก็เกี่ยวข้องกับเยเนเวอร์เช่นกัน

อีกเกร็ดความรู้ที่น่าสนใจคือสำนวนภาษาอังกฤษ "Dutch Courage" ซึ่งหมายถึงความกล้าที่เกิดจากการดื่มสุราก่อนทำสิ่งที่น่ากลัว เชื่อกันว่าสำนวนนี้มีที่มาจากทหารอังกฤษที่สังเกตเห็นทหารดัตช์ดื่มเยเนเวอร์ก่อนออกรบเพื่อคลายความตึงเครียดและเสริมความกล้า แม้หลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่ยืนยันแน่ชัดจะหาได้ยาก แต่สำนวนนี้ก็ยังใช้กันแพร่หลายในภาษาอังกฤษมาจนถึงทุกวันนี้ สะท้อนให้เห็นว่าเยเนเวอร์เคยมีบทบาทสำคัญในวัฒนธรรมและชีวิตประจำวันของชาวยุโรปมากเพียงใด

เยเนเวอร์มีสองสายที่รสชาติต่างกันคนละขั้ว

เยเนเวอร์แบ่งออกเป็นสองแบบหลักคือ อูเดอ (oude แปลว่าเก่า) ซึ่งยังคงรสชาติมอลต์ที่หอมและเข้มข้น บางครั้งผ่านการบ่มในถังไม้ด้วย กับยองเงอ (jonge แปลว่าใหม่) ซึ่งเป็นสุราที่ผ่านการกลั่นให้บริสุทธิ์มากขึ้นจนรสชาติใกล้เคียงกับวอดก้า ความแตกต่างนี้เกิดขึ้นในช่วงประมาณปี ค.ศ. 1900 เมื่อเทคโนโลยีการกลั่นพัฒนาขึ้นจนสามารถผลิตแอลกอฮอล์ที่บริสุทธิ์และมีราคาถูกลงได้ และในช่วงสงครามโลกครั้งที่หนึ่งที่ข้าวและมอลต์ขาดแคลน ยองเงอจึงยิ่งได้รับความนิยมมากขึ้น จนปัจจุบันเยเนเวอร์ที่ขายอยู่ในตลาดกว่า 98 เปอร์เซ็นต์เป็นแบบยองเงอ

จินของอังกฤษแตกต่างจากเยเนเวอร์ดั้งเดิมอย่างไร

เมื่อเยเนเวอร์เข้าสู่อังกฤษ ผู้ผลิตท้องถิ่นได้พัฒนาสูตรของตัวเองขึ้นมาโดยเน้นความโดดเด่นของกลิ่นจูนิเปอร์และสมุนไพรอื่นให้ชัดเจนยิ่งขึ้น ขณะที่ลดความหนักของกลิ่นมอลต์ลง จนกลายเป็นสไตล์ลอนดอนดรายจิน (London Dry Gin) ที่เป็นที่รู้จักไปทั่วโลกในปัจจุบัน ความแตกต่างหลักระหว่างจินกับเยเนเวอร์จึงอยู่ที่ฐานแอลกอฮอล์ที่ใช้และสัดส่วนของสมุนไพรที่เน้นต่างกัน แม้จะมีจุดกำเนิดร่วมกันก็ตาม

แนวคิดแบบเดียวกันที่สุราไทยก็เคยมี

ความน่าสนใจคือ แนวคิดการใช้สมุนไพรกลบกลิ่นหรือเพิ่มสรรพคุณให้กับสุรากลั่นไม่ได้มีเฉพาะในยุโรปเท่านั้น สุราไทยพื้นบ้านหลายชนิดก็มีการใช้สมุนไพรแช่ร่วมด้วยในลักษณะใกล้เคียงกัน เพียงแต่พัฒนาไปคนละทิศทางจากจิน คีรีขาลเองเลือกเดินเส้นทางตรงข้าม คือเน้นความสะอาดของรสชาติจากข้าวเหนียวล้วน ๆ โดยไม่แต่งกลิ่นสมุนไพรเพิ่มเติม ซึ่งทำได้เพราะกระบวนการกลั่นด้วยเครื่องกลั่นสมัยใหม่ที่ควบคุมคุณภาพได้ดีตั้งแต่ต้น ทำให้ไม่จำเป็นต้องพึ่งสมุนไพรมากลบรสชาติเหมือนในยุคที่เทคโนโลยีการกลั่นยังไม่ก้าวหน้า

ดูข้อมูลผลิตภัณฑ์คีรีขาลเพิ่มเติมได้ที่หน้า Our Product หรืออ่านเรื่องความแตกต่างระหว่างเหล้าขาวกับวอดก้าได้ที่บทความ เหล้าขาว vs วอดก้า