เหล้าขาว vs วอดก้า เหมือนหรือต่างกันแค่ไหน

ถ้าเทเหล้าขาวกับวอดก้าใส่แก้วใสวางเคียงกัน แทบไม่มีใครแยกออกด้วยตาเปล่าได้เลย เพราะทั้งคู่ใสเหมือนน้ำ ไม่มีสี และดีกรีแรงใกล้เคียงกัน แต่ความจริงแล้วเครื่องดื่มสองชนิดนี้เดินคนละเส้นทางกันตั้งแต่ขั้นตอนแรกของการผลิต ตั้งแต่วัตถุดิบตั้งต้น จำนวนรอบการกลั่น ไปจนถึงมาตรฐานทางกฎหมายที่ใช้กำกับดูแลในแต่ละประเทศ และที่น่าแปลกใจคือแม้แต่คำว่า "ดีกรี" ที่เราคุ้นเคยกันดีก็มีที่มาที่คนส่วนใหญ่ไม่เคยรู้มาก่อน

วัตถุดิบตั้งต้นที่ต่างกัน

วอดก้าโดยทั่วไปผลิตจากธัญพืชอย่างข้าวสาลีหรือมันฝรั่ง แล้วผ่านการกลั่นซ้ำหลายรอบจนได้แอลกอฮอล์ที่บริสุทธิ์ที่สุดเท่าที่จะทำได้ แทบไม่เหลือกลิ่นของวัตถุดิบตั้งต้นเลย ขณะที่เหล้าขาวไทยอย่างคีรีขาลใช้ข้าวเหนียวเป็นวัตถุดิบหลักตามกรรมวิธีดั้งเดิม โดยไม่ได้มุ่งความบริสุทธิ์สูงสุดแบบวอดก้า ปรัชญาการผลิตทั้งสองแบบจึงเดินคนละทิศทางกันตั้งแต่ขั้นตอนแรก

วอดก้ามองว่าวัตถุดิบตั้งต้นเป็นเพียงแหล่งของแอลกอฮอล์ที่ต้องกำจัดกลิ่นทิ้งให้มากที่สุด ในขณะที่เหล้าขาวไทยยังคงกรรมวิธีที่รักษาลักษณะของวัตถุดิบตั้งต้นไว้ตามแบบภูมิปัญญาดั้งเดิม ที่น่าสนใจคือแม้แต่ชื่อ "วอดก้า" เองก็สะท้อนปรัชญานี้อยู่ในตัว คำว่า vodka มีรากศัพท์มาจากคำว่า voda ในภาษาสลาฟที่แปลว่า "น้ำ" บวกกับปัจจัยย่อ -ka จึงแปลตรงตัวได้ว่า "น้ำน้อย ๆ" หรือ "น้ำใส ๆ" สื่อถึงความบริสุทธิ์และไร้กลิ่นรสที่เป็นเป้าหมายของการผลิตมาตั้งต้น

จำนวนรอบการกลั่นที่ต่างกัน

วอดก้าคุณภาพสูงมักผ่านการกลั่นตั้งแต่ 3 รอบขึ้นไป โดยมากใช้หม้อกลั่นแบบต่อเนื่อง (column still) ที่สามารถกลั่นซ้ำได้หลายครั้งในกระบวนการเดียว เพื่อกำจัดกลิ่นและรสของวัตถุดิบออกให้มากที่สุดจนได้แอลกอฮอล์ที่แทบไม่มีกลิ่นหรือรสติดมาเลย บางแบรนด์ยังผ่านการกรองด้วยถ่านกัมมันต์เพิ่มเติมเพื่อความสะอาดของรสชาติ ส่วนเหล้าขาวไทยแบบดั้งเดิมอย่างคีรีขาลกลั่นทีละหม้อด้วยหม้อกลั่นแบบดั้งเดิม (pot still) ตามกรรมวิธีที่สืบทอดกันมา ซึ่งเป็นวิธีการผลิตที่แตกต่างจากระบบอุตสาหกรรมของวอดก้าโดยสิ้นเชิง

มาตรฐานดีกรีแอลกอฮอล์ตามกฎหมายที่ต่างกัน

อีกจุดที่น่าสนใจคือมาตรฐานทางกฎหมายที่กำกับดูแลวอดก้าและเหล้าขาวก็แตกต่างกันไปตามแต่ละประเทศ ในสหภาพยุโรป กฎระเบียบ EC No. 110/2008 กำหนดให้วอดก้าต้องมีดีกรีแอลกอฮอล์ขั้นต่ำ 37.5% ABV ขณะที่หน่วยงานกำกับดูแลสุราของสหรัฐอเมริกา (TTB) กำหนดให้วอดก้ามาตรฐานต้องมีดีกรีไม่ต่ำกว่า 40% ABV

 ส่วนวอดก้าปรุงแต่งรสสามารถลดลงมาอยู่ที่ 30% ABV ได้ ในฝั่งเหล้าขาวไทย ดีกรีแอลกอฮอล์ไม่ได้ถูกบังคับให้อยู่ในระดับเดียวกันทั่วประเทศ แต่กฎหมายไทยกำหนดกรอบกว้าง ๆ ไว้ที่ 15-40 ดีกรีสำหรับสุรากลั่นชุมชน คีรีขาลเป็นสุรากลั่นชุมชนที่ผลิตในกรอบดีกรี 35% vol ซึ่งอยู่ในเกณฑ์ที่กฎหมายไทยกำหนดไว้

เกร็ดความรู้ที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้ ทำไมเรียกความแรงของเหล้าว่า "ดีกรี" หรือ "proof"

คำว่า proof ที่ฝรั่งใช้เรียกความแรงของแอลกอฮอล์ มีที่มาแปลกกว่าที่คิด ย้อนกลับไปในอังกฤษศตวรรษที่ 16 รัฐบาลเก็บภาษีสุราตามปริมาณแอลกอฮอล์ แต่ยุคนั้นยังไม่มีเครื่องมือวัดแอลกอฮอล์ที่แม่นยำ พ่อค้าและเจ้าหน้าที่เก็บภาษีจึงคิดวิธีทดสอบง่าย ๆ ขึ้นมา นั่นคือเอาดินปืนไปแช่ในสุราที่จะตรวจสอบ แล้วจุดไฟดู ถ้าดินปืนยังติดไฟได้ ก็แปลว่าสุรานั้น "พิสูจน์แล้ว" (proved) ว่ามีแอลกอฮอล์มากพอ เรียกว่าเป็น "above proof" ส่วนถ้าจุดไม่ติดเพราะน้ำในสุรามากเกินจนดินปืนเปียก ก็ถือเป็น "below proof" หลักการเบื้องหลังคือดินปืนมีส่วนผสมโพแทสเซียมไนเตรตซึ่งละลายน้ำได้ดีกว่าละลายในแอลกอฮอล์ ถ้าสุรานั้นเจือจางด้วยน้ำมากเกินไป ดินปืนจะเปียกจนจุดไม่ติด

ในปี 1816 อังกฤษได้กำหนดมาตรฐานอย่างเป็นทางการว่า 100 proof เท่ากับแอลกอฮอล์ 57.15% ABV ซึ่งเป็นระดับความเข้มข้นขั้นต่ำที่ดินปืนยังพอจุดติดได้จริงตามการทดลองในสมัยนั้น ส่วนสหรัฐอเมริกาใช้ระบบคำนวณที่ต่างออกไปตั้งแต่ราวปี 1848 โดยกำหนดให้ proof เท่ากับสองเท่าของค่า ABV เช่น เหล้าที่มีดีกรี 40% ABV จะเท่ากับ 80 proof ดังนั้นเหล้าขาวคีรีขาลที่ 35% vol จึงเทียบเท่ากับ 70 proof ตามระบบอเมริกัน เกร็ดความรู้นี้อธิบายได้ว่าทำไมคำว่า "ดีกรี" หรือ "proof" ถึงติดปากนักดื่มทั่วโลกมาจนถึงทุกวันนี้ ทั้งที่การทดสอบด้วยดินปืนจริง ๆ เลิกใช้ไปนานแล้ว

ความแตกต่างที่มาจากกระบวนการผลิต

จากความแตกต่างของวัตถุดิบและจำนวนรอบการกลั่นข้างต้น ทำให้วอดก้าทั่วไปมีคุณสมบัติเป็นแอลกอฮอล์ที่ผ่านการกลั่นจนบริสุทธิ์สูง จึงนิยมนำไปใช้เป็นเบสสำหรับผสมค็อกเทลหลายชนิด ส่วนเหล้าขาวที่กลั่นด้วยหม้อกลั่นแบบดั้งเดิมจะมีลักษณะเฉพาะตามวัตถุดิบและกรรมวิธีของแต่ละแหล่งผลิต ซึ่งเป็นคุณสมบัติตามธรรมชาติของสุราแต่ละประเภทที่กฎหมายกำหนดไว้ต่างกัน ไม่ได้หมายความว่าประเภทใดดีกว่าอีกประเภทหนึ่ง เพียงแต่เหมาะกับรูปแบบการใช้งานที่ต่างกันไปตามความต้องการของผู้บริโภคแต่ละคน

ดูข้อมูลสินค้าคีรีขาลเพิ่มเติมได้ที่หน้า สินค้า หรือดูสูตรผสมเครื่องดื่มได้ที่หน้า ค็อกเทล